به گزارش خبرنگار مهر، رکسانا نیکنامی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، با اشاره به محدودیتهای ایجادشده برای پژوهشگران و دانشجویان ایرانی در دسترسی به برخی خدمات و فرصتهای علمی، گفت: زمانی که برخی امتیازات و حقوقی که انسان بهعنوان یک فرد از آن برخوردار است، نه بر اساس کاری که انجام داده، بلکه بر اساس هویت ملی وی تعیین میشود، میتوان این موضوع را در زمره موارد نقض حقوق بشر در نظر گرفت.
وی در ادامه این نشست اظهار کرد: طی یکی دو هفته اخیر، اتفاقی در مورد کشور ما رخ داد که مسئله «آپارتاید علمی» را بیش از گذشته مطرح کرد؛ موضوعی که به نظر میرسد مقامات ما بهسادگی از کنار آن گذشتهاند و آن، محرومیتهایی است که در مورد آزمونهای زبان در کشور مطرح شد.
نیکنامی افزود: این محدودیتها به دلیل قرار گرفتن ایران ذیل تحریمها ایجاد شده است و مجموعههایی که آزمونهای زبان، از جمله آزمون تافل را برگزار میکردند، این محدودیتها را اعمال کردند. این نخستین بار نیست که چنین اتفاقی در کشور ما رخ میدهد؛ در سال ۲۰۱۰ نیز تجربه مشابهی داشتیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با اشاره به تفاوت شرایط امروز با سال ۲۰۱۰ گفت: تفاوت این است که در سال ۲۰۱۰ پژوهشگران ایرانی این امکان را داشتند که از کشور خارج شوند و در کشورهای همسایه در آزمون شرکت کنند. بنابراین مسئله، در آن مقطع بیشتر مسئله جغرافیای ایران بود.
وی ادامه داد: اما چیزی که در سال ۲۰۲۶ تصویب شده، مسئله جغرافیا نیست، بلکه فراتر از جغرافیا، هویت ایرانی مطرح است. برای مثال، در مورد آزمونهای دوئولینگو، آنچه مطرح شد این بود که حتی اگر فرد اقامت کشور دیگری را داشته باشد و خارج از شمول تحریمها باشد، باز هم ممکن است این محدودیت شامل او شود.
نیکنامی افزود: آخرین باری که آزمون آیلتس در کشور برگزار شد، ۳۱ ژانویه ۲۰۲۶ بود. شاید در نگاه اول این موضوع صرفاً یک مسئله مربوط به یک آزمون زبان به نظر برسد، اما برخی آمارها نشان میدهد موضوع واقعاً صرفاً یک آزمون ساده زبان نیست و منطق اقتصادی ـ سیاسی گستردهای پشت آن وجود دارد.
وی با ارائه آماری از وضعیت دانشجویان ایرانی در آمریکا گفت: طبق آماری که در سال ۲۰۲۶ توسط «اوپن دورز» منتشر شده و مربوط به سال تحصیلی ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵ است، مؤسسه آموزشهای بینالمللی آمریکا آمار رسمی این حوزه را منتشر کرده و در این بازه، ۱۱ هزار و ۶۵۶ دانشجوی ایرانی در دانشگاههای آمریکا مشغول تحصیل بودهاند.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران ادامه داد: این عدد بسیار بزرگی است و ایران از نظر تعداد دانشجویان خارجی در ایالات متحده آمریکا رتبه شانزدهم را دارد.
وی تصریح کرد: این آمار به این معناست که بخش قابل توجهی از پرورش نخبگان در کشور ایالات متحده آمریکا توسط پژوهشگران و دانشجویان ایرانی اتفاق میافتد و حدود ۸۰ درصد این افراد نیز در دورههای تحصیلات تکمیلی مشغول هستند.
نیکنامی با اشاره به آثار اقتصادی حضور دانشجویان ایرانی در آمریکا گفت: اهمیت این موضوع زمانی بیشتر مشخص میشود که طبق آمار منتشرشده از سوی خود آمریکاییها، مالیات پرداختی این تعداد دانشجو در سال ۲۰۲۴ حدود ۵۵۰ میلیون دلار بوده است.
وی افزود: بنابراین موضوع فراتر از یک آزمون زبان است؛ این تعداد دانشجو تأثیر مثبتی بر اقتصاد آمریکا دارند که هم از نظر تعداد و هم از نظر مالی قابل توجه است. همچنین در بخش زیادی از شرکتهای فناوری، بهویژه در حوزههای علوم انسانی، امروز شاهد حضور اندیشمندان ایرانی هستیم.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران خاطرنشان کرد: بنابراین این قانون میتواند در مرحله دوم حتی آسیبی به اقتصاد آمریکا وارد کند، چراکه این آزمونهای ورودی برای دانشگاههای بریتانیا و دانشگاههایی که زیرمجموعه اتحادیه اروپا هستند نیز مورد استفاده قرار میگیرند.