خبرگزاری مهر – گروه جامعه: دوران بارداری برای بسیاری از زنان با مجموعهای از نگرانیها درباره سلامت جنین همراه است؛ از اینکه آیا رنگ کردن مو یا استفاده از مواد آرایشی مجاز است تا اینکه یک فنجان قهوه، یک سونوگرافی اضافه یا حتی استفاده از تلفن همراه میتواند خطری برای جنین ایجاد کند. در همین زمینه، مریم رستمی، متخصص سلامت باروری و MPH پیشگیری از بیماریهای واگیر و غیرواگیر به برخی از پرسشهای متداول درباره مراقبتهای دوران بارداری پاسخ داده است.
رنگ کردن مو، کراتین و استفاده از مواد آرایشی در دوران بارداری تا چه حد میتواند برای مادر یا جنین خطرناک باشد؟
رستمی: مواد شیمیایی موجود در رنگ مو مانند آمونیاک یا ترکیبات مورد استفاده در کراتین میتوانند از طریق پوست یا استنشاق جذب شوند. نظر مشترک بیشتر متخصصان این است که بهتر است رنگ کردن مو در سه ماهه اول بارداری انجام نشود، بهخصوص در هشت هفته نخست که دوره بحرانی شکلگیری اندامهای جنین است.
وی افزود: پس از این دوره، اگر مادر تمایل به رنگ کردن مو داشته باشد، بهتر است از رنگهای فاقد آمونیاک استفاده کند. در مورد کراتین، مسئله حساستر است؛ چراکه بسیاری از محصولات کراتین حاوی فرمالدهید هستند که مادهای سرطانزا و محرک تنفسی است و استنشاق آن در دوران بارداری توصیه نمیشود.
متخصص سلامت باروری درباره محصولات آرایشی نیز گفت: بهتر است استفاده از محصولاتی که حاوی پارابن، فتالات و جیوه هستند بهشدت محدود شود و تا حد امکان مورد استفاده قرار نگیرند، زیرا میتوانند در سیستم هورمونی مادر و جنین اختلال ایجاد کنند.
چه مواد غذایی در دوران بارداری میتوانند خطر سقط جنین را افزایش دهند؟
رستمی: سقط جنین بیشتر به دلیل اختلالات کروموزومی اتفاق میافتد، اما برخی عوامل تغذیهای نیز میتوانند خطر سقط را افزایش دهند. در مورد کافئین، بهویژه قهوه غلیظ در ابتدای بارداری، بهتر است مصرف محدود شود و چای با کافئین بالا نیز کمتر مصرف شود. میزان مصرف کافئین بهتر است کمتر از ۲۰۰ میلیگرم در روز باشد.
وی ادامه داد: از مصرف گوشت خام یا نیمهپخته نیز باید بهشدت خودداری شود؛ چراکه احتمال انتقال باکتریها یا انگلهایی مانند توکسوپلاسما را افزایش میدهد و میتواند منجر به سقط جنین یا آسیب جنینی شود.
رستمی با اشاره به مصرف ماهی گفت: در ابتدای بارداری باید درباره مصرف ماهیهای دریایی به دلیل احتمال وجود جیوه احتیاط کرد، چراکه جیوه میتواند بر سیستم عصبی جنین اثر منفی بگذارد.
وی همچنین بر پرهیز از مصرف پنیرهای غیرپاستوریزه و شیر خام تأکید کرد و گفت: این مواد غذایی میتوانند خطر انتقال لیستریا را افزایش دهند.
این متخصص سلامت باروری درباره اسیدفولیک نیز اظهار کرد: کمبود اسیدفولیک و ویتامینهای گروه B در ابتدای بارداری میتواند خطر ناهنجاریهای عصبی را افزایش دهد؛ بنابراین توصیه میشود مصرف اسیدفولیک از پیش از بارداری آغاز شود و در دوران بارداری نیز مواد غذایی متنوع و مناسب مصرف شود تا ویتامینهای مورد نیاز مادر و جنین تأمین شود.
سونوگرافیهای دوران بارداری آیا خطری برای جنین دارند و انجام مکرر آنها میتواند مشکلی ایجاد کند؟
رستمی: سونوگرافی با رادیولوژی یا تصویربرداری با اشعه ایکس متفاوت است. در سونوگرافی از امواج صوتی استفاده میشود، در حالی که در تصویربرداری با اشعه ایکس از پرتوهای یونیزان استفاده میشود.
وی افزود: تاکنون شواهد علمی معتبری مبنی بر اینکه سونوگرافی استاندارد بالینی باعث نقص جنین یا سرطان شود، وجود ندارد؛ اما انجام سونوگرافیهای مکرر صرفاً برای اینکه خانوادهها آلبومی از مراحل رشد جنین تهیه کنند، از نظر اخلاق پزشکی توصیه نمیشود.
این متخصص سلامت باروری تأکید کرد: سونوگرافی باید با نظر پزشک متخصص و به دلایل تشخیصی و بالینی انجام شود.
آیا استرس شدید، عصبانیت یا گریه طولانیمدت مادر در دوران بارداری میتواند باعث سقط جنین شود؟
رستمی: استرس میتواند تأثیرگذار باشد، اما بهتنهایی باعث سقط جنین نمیشود. استرس شدید میتواند موجب ترشح مداوم هورمون کورتیزول شود و سطح بالای کورتیزول در جریان خون میتواند بر عملکرد جفت و تغذیه جنین تأثیربگذارد.
وی ادامه داد: استرس مزمن و شدید میتواند با افزایش خطر زایمان زودرس، بهخصوص در هفتههای پایانی بارداری، کموزنی نوزاد و تشدید فشار خون بارداری همراه باشد. گریه یا هیجان لحظهای خطرناک نیست، اما استرس مزمن و کنترلنشده میتواند سلامت مادر و روند رشد جنین را تحت تأثیر قرار دهد.
امواج وایفای و تلفن همراه تا چه اندازه برای جنین خطر دارند و آیا لازم است مادران باردار استفاده از این وسایل را محدود کنند؟
رستمی: تا این لحظه شواهد علمی قطعی مبنی بر خطر مستقیم این امواج برای جنین وجود ندارد. امواج وایفای و تلفن همراه از نوع غیریونیزان هستند؛ یعنی انرژی آنها به اندازهای نیست که بتواند پیوندهای شیمیایی سلولها را بشکند یا DNA را تغییر دهد؛ برخلاف اشعه ایکس که از پرتوهای یونیزان استفاده میکند.
وی گفت: با این حال، از نظر رعایت اصول احتیاطی توصیه میشود مادر هنگام خواب تلفن همراه را نزدیک محل خواب خود قرار ندهد و در صورت امکان آن را خاموش کند. هنگام صحبت با تلفن همراه نیز میتوان از هندزفری استفاده کرد تا تماس مستقیم گوشی با بدن کاهش پیدا کند.
رستمی درباره وایفای نیز اظهار کرد: در خصوص استفاده از وایفای در محیط خانه، خطری برای بارداری گزارش نشده است؛ هرچند بهصورت احتیاطی توصیه میکنم وایفای شبها خاموش شود یا مودم در محلی قرار گیرد که محل تردد و حضور مداوم افراد نباشد.